Jak poprawić wymowę TH bez wstydu: ćwiczenia dla początkujących i średnich

Dlaczego wymowa TH sprawia taki problem (i że to nie Twoja wina)

Skąd ten cały kłopot z głoską TH

Polski system dźwięków nie ma odpowiednika głoski TH. Dla mózgu oznacza to jedno: trzeba stworzyć zupełnie nowy ruch języka, którego wcześniej nie było w repertuarze. To trochę jak uczenie się jazdy na rolkach, gdy całe życie chodziło się tylko w butach – ciało musi się przestawić.

Większość Polaków próbuje zastąpić TH dźwiękami, które już zna. Stąd tak częste:

• TH → F – np. think brzmi jak fink
• TH → S – np. think brzmi jak sink
• TH → T – np. think brzmi jak tink
• TH → D/Z – np. this brzmi jak dis lub zis

To naturalny odruch, ale jeśli chcesz brzmieć wyraźnie i pewnie, trzeba ten nawyk świadomie wymienić na nowy.

Dwa różne dźwięki TH: bezdźwięczne i dźwięczne

W języku angielskim tak naprawdę są dwa dźwięki zapisywane jako TH:

• /θ/ – bezdźwięczne TH jak w: think, thank, thin, Thursday, bath
• /ð/ – dźwięczne TH jak w: this, that, these, those, mother, than

Różnica jest podobna jak między parą:

• /s/ (bezdźwięczne) – np. w „sok”
• /z/ (dźwięczne) – np. w „zebra”

Te same ruchy narządów mowy, ale w jednym dźwięk strun głosowych jest wyłączony, a w drugim – włączony.

Bez wstydu: akcent jest OK, ale zrozumiałość to inna sprawa

Polski akcent w angielskim nie jest problemem sam w sobie. Problem zaczyna się, gdy wymowa zmienia znaczenie słów lub sprawia, że odbiorca musi domyślać się, co było powiedziane. Różnica między think a sink albo między three a free potrafi kompletnie zmienić zdanie.

Wiele osób blokuje wstyd: „Wyglądam głupio, jak wystawiam język”. Tymczasem dla native speakerów to normalny ruch. Dla nich „dziwnie” wygląda polskie szczęście czy źdźbło. Kluczem jest przeniesienie uwagi z oceny siebie na funkcję wymowy: masz być zrozumiany, nie perfekcyjny.

Jak dokładnie ułożyć język do TH – anatomia ruchu

Ułożenie ust i języka dla TH bezdźwięcznego /θ/ („think”)

W bezdźwięcznym TH najważniejsze są trzy elementy: pozycja języka, pozycja zębów i przepływ powietrza.

Instrukcja krok po kroku:

1. Rozluźnij szczękę – usta lekko otwarte, nie zaciskaj zębów.
2. Wysuń czubek języka tak, aby delikatnie wyszedł między górne i dolne zęby. Powinien być widoczny, ale nie na siłę „wystawiony na świat”.
3. Dotknij lekko górnych zębów czubkiem języka – nie dziąseł, nie podniebienia, tylko krawędzi zębów.
4. Wypuść powietrze szczeliną między językiem a zębami. Język jest jak tama, przez którą przechodzi strumień powietrza. Powietrze powinno być wyczuwalne na czubku języka.
5. Brak dźwięku ze strun głosowych – gardło „milczy”. Jeśli przyłożysz palce do szyi, nie czujesz wibracji.

Dobrze zrobione /θ/ powinno brzmieć trochę jak „przedłużone” lekkie f, ale z powietrzem przechodzącym przez środek ust, nie przez wargi.

Ułożenie ust i języka dla TH dźwięcznego /ð/ („this”)

Ruch języka jest prawie taki sam jak przy /θ/, ale dochodzi wibracja strun głosowych.

1. Ułożenie języka – tak samo jak przy /θ/: czubek delikatnie między zębami, dotykający górnych zębów.
2. Dodaj głos – wypowiadasz dźwięk z gardła, jakbyś mówił polskie „z”, ale z językiem między zębami.
3. Sprawdź szyję – przyłóż palce do gardła; powinieneś czuć wyraźną wibrację.

Najprostsze porównanie: /θ/ to „szeptane” TH, a /ð/ to „mówione” TH z głosem.

Najczęstsze błędy w ułożeniu języka

Na początku większość osób wpada w kilka typowych pułapek:

• Język za zębami – dotyka wewnętrznej strony górnych zębów lub dziąseł. Wtedy dźwięk zaczyna przypominać polskie t lub d.
• Brak wysunięcia języka – język „chowa się”, bo mózg broni się przed wstydem. Skutek: TH zamienia się w f, s albo t.
• Za mocne gryzienie języka – zęby nie mają go ściskać. Powinny tylko delikatnie go „trzymać”. Jeśli czujesz ból, szczęka jest zbyt napięta.
• Brak przepływu powietrza – usta są w pozycji TH, ale powietrze prawie nie wychodzi. Brzmi to jak „przełknięte” TH.

Ćwicząc, czasem przesadnie wystawiaj język – jako trening. Potem stopniowo zmniejszaj widoczność, ale nie zmieniaj punktu kontaktu (język wciąż musi być między zębami).

Ćwiczenia bezgłośne: oswojenie ruchu języka bez mówienia

Trening lusterkowy – nauka „na sucho”

Zanim zaczniesz wymawiać całe słowa, przyda się etap techniczny, tylko z ruchem języka. Najprościej zrobić to przed lustrem.

Ćwiczenie 1: „Niemowa z językiem”

1. Stań przed lustrem, rozluźnij twarz.
2. Powoli wysuń czubek języka między zęby – tak, żeby go wyraźnie widzieć.
3. Powoli wciągaj język za zęby, nie przerywając kontaktu z górnymi zębami.
4. Powtórz ruch 20–30 razy, bez wydawania dźwięku.

Celem jest przyzwyczajenie się do samego gestu bez napinania mięśni i bez automatycznego chowania języka.

Ćwiczenie 2: „Zamrażanie klatki”

1. Ustaw usta tak, jak do wymowy TH (język między zębami).
2. „Zamroź” tę pozycję na 5–10 sekund, patrząc na siebie w lustrze.
3. Oddychaj nosem, usta pozostają w tej samej pozycji.
4. Powtórz 10 razy.

Ćwiczenie pomaga oswoić poczucie „głupiego wyglądu”. Im częściej widzisz siebie w tej pozycji, tym szybciej przestaje to być obce.

Kontrola powietrza – bez dźwięku

Kolejny etap to dodanie powietrza, ale nadal bez głosu.

Ćwiczenie 3: „Świeczka na TH”

1. Postaw zapaloną świeczkę lub zapalniczkę 10–15 cm od ust.
2. Ustaw język jak do /θ/ (między zębami).
3. Wypuść powietrze, starając się poruszyć płomieniem, ale nie zdmuchnąć go od razu.
4. Rób krótkie serie: 5–10 lekkich wydmuchów, przerwa, znów seria.

Prawidłowy ruch sprawia, że płomień lekko się przechyla, ale nie gaśnie od razu – to sygnał, że strumień powietrza jest równy i kontrolowany.

Ćwiczenie 4: „Palec kontrolny”

1. Przyłóż czubek palca wskazującego tuż przed usta.
2. Ustaw język jak do /θ/.
3. Wypuszczaj powietrze i obserwuj, czy wyraźnie czujesz je na palcu.
4. Zmieniaj odległość palca – bliżej, dalej – by czuć różnicę w sile strumienia.

Jeśli nie czujesz powietrza lub czujesz je głównie na górnej wardze, trzeba poprawić ustawienie języka.

Rozluźnianie napiętej szczęki i języka

Napięcie mięśni to wróg płynnej wymowy. Często pojawia się, gdy boisz się popełnić błąd.

Ćwiczenie 5: „Bawełniany język”

1. Otwarte usta, język leży luźno na dolnych zębach.
2. Wyobraź sobie, że język jest zrobiony z miękkiej, ciężkiej bawełny.
3. Powoli podnieś tylko czubek języka do górnych zębów, reszta pozostaje „ciężka”.
4. Powoli przesuń czubek między zęby i wróć do pozycji spoczynkowej.

Ćwiczenie uczy, że do TH pracuje głównie czubek języka, a nie cała jego masa.

Prosty system ćwiczeń głoski /θ/ („think”)

Minimal pairs: różnica między F, S, T i TH

Minimal pairs to pary słów różniące się tylko jednym dźwiękiem. To skuteczny sposób, by „przekonać ucho”, że TH to nie to samo co F, S czy T.

Jak ćwiczyć:

1. Wybierz jedną parę, np. three – free.
2. Powiedz serię: three – free – three – free – three, powoli, świadomie zmieniając ruch języka.
3. Nagraj się i odsłuchaj, czy różnica jest wyraźna.
4. Stopniowo przyspieszaj tempo, ale pilnuj poprawnej pozycji języka.

Ćwiczenia sylabowe dla /θ/

Sylaby to etap pośredni między pojedynczym dźwiękiem a całym słowem. Dobrze sprawdzają się zwłaszcza u osób początkujących.

Przykładowe sylaby z /θ/ na początku:

• θa (jak początek „thanks”)
• θe (jak początek „think” z krótkim e)
• θi (jak początek „thin”)
• θo (jak początek „thorough” – uproszczone)
• θu (jak początek „thunder”)

Przykładowe sylaby z /θ/ na końcu:

• aθ (jak „bath” w brytyjskim)
• eθ (jak „breath”)
• iθ (jak „teeth”)
• oθ (jak „both”)
• uθ (jak „truth”)

Jak ćwiczyć sylaby:

1. Wybierz 3–4 sylaby, np. θa, θe, θi.
2. Powtarzaj je po kolei: θa – θe – θi – θa – θe – θi.

Łączenie sylab w krótkie słowa z /θ/

Kiedy sylaby zaczynają brzmieć stabilnie, można przejść do prostych słów. Lepiej zacząć od takich, w których TH jest na początku lub na końcu, bez trudnych zbitków spółgłoskowych.

Proste słowa z /θ/ na początku:

• thin – chudy
• thank – dziękować
• thick – gruby (np. książka)
• think – myśleć
• thirty – trzydzieści

Proste słowa z /θ/ na końcu:

• bath (BrE) – kąpiel
• both – oboje, oba
• math (AmE) – matematyka
• mouth – usta
• teeth – zęby

Jak ćwiczyć krótkie słowa:

1. Zrób listę 5 słów z TH na początku i 5 z TH na końcu.
2. Czytaj je powoli w kolumnach: najpierw wszystkie z TH na początku, potem z TH na końcu.
3. Przed każdym słowem zatrzymaj się na ułożeniu języka, np. (ustaw TH) – think.
4. Nagrywaj krótkie serie, np. think – thin – thick – thank, a potem odsłuchaj.

Ćwiczenia głoski /ð/ („this”) dla poziomu początkującego i średniego

Minimal pairs dla /ð/: z, d i TH dźwięczne

/ð/ często zamienia się w polskie z lub d. Ucho musi usłyszeć różnicę, a usta ją poczuć.

Polskie przybliżenie	TH /ð/	Inny dźwięk	Znaczenie
dis / ðis	this	dis (niepoprawnie zamiast this)	to
zis / ðis	this	zis (mocne „z” zamiast TH)	to
doze / ðose	those	doze	tamte / drzemać
den / ðen	then	den	wtedy / legowisko
day / ðey	they	day	oni / dzień

Propozycja treningu słuch–usta:

1. Najpierw wysłuchaj nagrań poprawnej wymowy (słowniki online) kilku słów: this, that, these, those, they, them.
2. Powtórz każde słowo 5–10 razy, przesadzając z wystawianiem języka.
3. Dodaj słowa z „z” i „d” obok, np. this – zis – dis – this, słuchając różnicy.
4. Ćwicz przed lustrem, by mieć pewność, że język jest między zębami, a szyja lekko wibruje.

Sylaby i krótkie słowa z /ð/

Dla /ð/ używamy podobnego schematu jak przy /θ/, ale z głosem.

Przykładowe sylaby z /ð/ na początku:

• ða (jak początek „that” z krótkim a)
• ði (jak „thee” – artykuł „the” w wymowie przed samogłoską)
• ðe (jak „the” przed spółgłoską)
• ðo (jak początek „those” – uproszczone)
• ðu (jak początek „those” z inną samogłoską w dialektach)

Przykładowe sylaby z /ð/ na końcu:

• að (jak „breathe” w uproszczeniu)
• eð (jak „with” w niektórych akcentach)
• ið (jak „breathe” w amerykańskim, z inną samogłoską)
• oð (jak „bother” bez końcówki -er)
• uð (jak „smooth” bez końcowego /ð/)

Przykładowe proste słowa z /ð/:

• this, that, these, those
• they, them, their
• there, then, though
• mother, father, brother

Trening krok po kroku:

1. Powiedz sam dźwięk: ððððð, z językiem między zębami i wyraźną wibracją w szyi.
2. Dodaj prostą samogłoskę: ði – ði – ði, potem ða – ða – ða.
3. Przejdź do par: the – this – that – them, bardzo powoli.
4. Na koniec powiedz krótkie zdania: This is my mother., They are there.

Łączenie /θ/ i /ð/ w jednym treningu

Kontrast TH bezdźwięczne vs dźwięczne

Dużo osób opanowuje oba dźwięki osobno, ale miesza je, gdy występują obok siebie w jednym zdaniu. Pomaga trening kontrastowy.

Pary słów do kontrastu:

• thin – then
• think – this
• three – these
• thank – that
• thirty – those

Jak ćwiczyć kontrast:

1. Wypowiedz tylko pierwszy dźwięk, np. θ – ð – θ – ð, patrząc w lustro.
2. Dodaj samogłoski: θi – ði – θi – ði.
3. Przejdź do par słów: thin – then – thin – then.
4. Nagrywaj się i zaznaczaj w notatkach, gdzie „gubisz” dźwięczność.

Krótkie zdania z oboma TH:

• This thin thing.
• They think that.
• These three things.
• Thank them for this.

Na początku możesz czytać zdania przesadnie teatralnie, rozciągając TH. Z czasem skracaj, ale nie zmieniaj pozycji języka.

Łańcuchy słów – rytm i automatyzacja

Łańcuchy to zestawy słów, które mówisz jednym ciągiem, prawie jak rymowanki. Dają płynność i zmniejszają napięcie.

Przykładowe łańcuchy dla /θ/:

• think – thin – thick – thanks – thirty
• bath – both – teeth – mouth – truth

Przykładowe łańcuchy dla /ð/:

• this – that – these – those – there – then
• they – them – their – there – those

Plan pracy z łańcuchami:

1. Najpierw mów pojedyncze słowa, robiąc wyraźną pauzę między nimi.
2. Stopniowo skracaj pauzy, aż słowa zaczną „płynąć” razem.
3. Zmieniaj tempo: raz bardzo wolno, raz trochę szybciej, ale bez utraty jakości dźwięku.
4. Co kilka dni nagrywaj tę samą listę – usłyszysz realny postęp.



Ćwiczenia zdaniowe i mini-dialogi z TH

Proste zdania z /θ/ dla początkujących

Krótki kontekst sprawia, że TH zaczyna funkcjonować w realnym języku, a nie tylko w izolacji.

Przykładowe zdania z /θ/:

• Thank you.
• Think about it.
• Three thin cats.
• Both of them.
• Brush your teeth.

Ćwiczenie „Echa”:

1. Znajdź nagranie native speakera z tymi zdaniami (albo samodzielnie je nagraj, jeśli nie masz materiałów).
2. Posłuchaj zdania 2–3 razy, bez powtarzania.
3. Powtórz zdanie dokładnie po nagraniu, jak echo, skupiając się wyłącznie na TH.
4. Jeśli jedno zdanie sprawia duży problem, rozbij je: osobno trenuj słowa z TH, potem całe zdanie.

Proste zdania z /ð/ dla początkujących

/ð/ bardzo często pojawia się w słowach funkcyjnych (this, that, these, those, they, them). To dobre wiadomości, bo jedno ćwiczenie poprawia wymowę w wielu zdaniach.

Przykładowe zdania z /ð/:

• This is my book.
• That is your pen.
• These are my friends.
• Those are their bags.
• They live there.

Trening „podmiany”:

1. Wybierz jedno zdanie, np. This is my book.
2. Podmieniaj tylko jedno słowo, a resztę zostawiaj: This is my pen / This is my phone / This is my bag.
3. Za każdym razem zatrzymaj się na This i świadomie ustaw język.
4. Gdy zdanie wchodzi w nawyk, ćwicz je w codziennych sytuacjach, np. pokazując przedmioty na biurku.

Mini-dialogi z naciskiem na TH

Dialog daje odrobinę presji i pozwala sprawdzić, jak TH działa w rytmie rozmowy.

Mini-dialog 1 (łatwy):

A: What is this?
B: This is my phone.
A: And what is that?
B: That is my brother's.

Mini-dialog 2 (średni):

A: Do you think this is okay?
B: I think this is better than that.
A: Both of them are good.
B: Then take this one.

Możesz nagrać obie role samodzielnie albo przeczytać dialog z drugą osobą. Skupiaj się na tym, aby każde TH było świadome, nawet kosztem wolniejszego tempa.

Przełamywanie wstydu i napięcia przy TH

Techniki „odczulania” na wstyd

U dorosłych uczących się angielskiego wstyd przed „dziwnym” ustawieniem ust często blokuje realny postęp. Da się to osłabić prostymi, systematycznymi krokami.

Ćwiczenie „5 durnych minut”

1. Ustaw timer na 5 minut.
2. Stań przed lustrem i przez cały czas rób przesadzone TH, np. powtarzając thank you, this, that, think, three.
3. Celowo rób miny, śmiej się z własnego wyglądu, ruszaj przesadnie brwiami.
4. Po skończeniu zapisz jedno zdanie, jak się czułeś na początku i jak po 5 minutach.

Po kilku powtórkach mózg zaczyna traktować tę pozycję ust jako „normalną część repertuaru”, a nie zagrożenie.

Ćwiczenie „bezgłośne TH w miejscu publicznym”

1. W autobusie, kolejce lub podczas spaceru poruszaj ustami, ustawiając TH bez dźwięku.
2. Powtarzaj w myślach słowa: this, that, think, three, robiąc pełny ruch językiem.
3. Obserwuj, że większość ludzi i tak jest zajęta sobą.

To praktyczny sposób, by przekonać się, że inni naprawdę nie zwracają uwagi na twoje ułożenie ust.

Zmiana reakcji na „pomyłki TH”

Błąd przy TH często wywołuje automatyczną reakcję: spięcie, skrócenie słowa, przeskoczenie nad dźwiękiem. Lepsza strategia to „miękkie cofnięcie i poprawka”.

Model reakcji:

• Powiedziałeś tink zamiast think.

Strategia „zatrzymaj – popraw – idź dalej”

Zamiast udawać, że błędu nie było, lepiej oswoić poprawianie się na głos. Po kilku dniach taka reakacja robi się automatyczna.

1. Powiedziałeś tink zamiast think. Zatrzymaj się na sekundę.
2. Powiedz spokojnie: Sorry, THINK, z wyraźnym θ.
3. Powtórz całe zdanie: I think it’s good.

Podobnie przy /ð/:

• Wyszło: dis is my book.
• Reakcja: krótka pauza, potem: This – this is my book.

Na początku może to brzmieć nienaturalnie, ale szybko przestajesz się tym przejmować. Zyskujesz za to kontrolę nad dźwiękiem zamiast „zamrażania się” przy każdym potknięciu.

Mini-trening reakcji:

1. Wymyśl 3–4 swoje typowe błędy, np. tink, tree zamiast three, dis zamiast this.
2. Na kartce zapisz: „błąd → poprawka”, np. tink → think, dis → this.
3. Na głos ćwicz pary: najpierw błąd, potem świadoma poprawka, np. tink – think, dis – this.
4. Na koniec wpleć je w zdania: najpierw z błędem, potem z poprawką, np. I tink… I think it’s okay.

Typowe pułapki przy TH i jak je obejść

„Polskie T/D + H” zamiast prawdziwego TH

Najczęstsze zastępstwo u Polaków to połączenie t lub d z lekkim wydychaniem powietrza. Brzmi to jak t-hink, d-is. Technicznie łatwiejsze, ale w dłuższej perspektywie blokuje rozwój.

Jak to rozpoznać:

• Język nie wychodzi między zęby – zostaje za górnymi jedynkami.
• Przed samogłoską słychać dwie fazy: krótkie t/d i dopiero potem powietrze.

Korekta krok po kroku:

1. Najpierw powiedz wyraźne polskie t. Zwróć uwagę, gdzie jest czubek języka (za górnymi zębami).
2. Następnie powiedz θ – tym razem czubek języka wysuń lekko między zęby. Poczuć różnicę kontaktu.
3. Powtarzaj na zmianę: t – θ – t – θ oraz d – ð – d – ð.
4. Wprowadź krótkie sylaby: ta – θa – ta – θa, da – ða – da – ða.

Dobrze zadziała nagranie zbliżenia ust (np. telefon trzymany niżej, z lekkim podglądem z dołu), żeby faktycznie zobaczyć pozycję języka.

„Połykane” TH w środku zdania

Inny typowy problem: na początku słowa TH jest poprawne, ale w szybszej mowie „znika”. Z think about this robi się fink about dis albo tink abou dis.

Ćwiczenie wyciągania TH na światło dzienne:

1. Zaznacz w zdaniu wyłącznie słowa z TH, resztę traktuj jako „tło”, np. w: I think this is good skupiasz się tylko na think i this.
2. Powiedz zdanie hiper-wyraźnie: I THINK THIS is good, z lekkim podkreśleniem głosem.
3. Zmniejszaj akcent, ale utrzymuj pełny ruch języka: I think this is good – zwykłym tonem.
4. Nagrywaj dwa warianty: bardzo wolny i tempo „rozmówkowe”, porównuj jakość TH w obu.

Mylenie /θ/ z /f/ i /ð/ z /z/

/θ/ jest często słyszane jako f, a /ð/ jako z. Czasem efekt jest tylko „obcy”, ale bywa, że powstaje inne słowo (three vs free).

Kontrast /θ/ – /f/:

• thin – fin
• three – free
• thank – fang (tu bardziej jako ćwiczenie fonetyczne)

Kontrast /ð/ – /z/:

• those – zoos (przesadny kontrast dla ucha)
• they – zay (świadome zniekształcenie)

Najpierw świadomie przejaskrawiaj różnice. Chodzi o to, aby ucho „przestało zgadzać się” na zastępowanie jednego drugim.



Trening średniozaawansowany: TH w dłuższych wypowiedziach

Łamańce językowe z TH

Krótka, rytmiczna fraza potrafi szybciej rozluźnić aparat mowy niż dziesięć suchych list słówek. Nie chodzi o tempo, tylko o powtarzalność.

Propozycje łamańców:

• Thirty-three thin thieves thought that they threw thick threads.
• These three brothers think those theories are theirs.
• They thank their mother for those three things.

Jak z nich korzystać:

1. Najpierw przeczytaj bardzo wolno, dzieląc na fragmenty: Thirty-three / thin thieves / thought that / they threw / thick threads.
2. Zaznacz sobie w tekście wszystkie TH (np. podkreśleniem lub innym kolorem).
3. Przez kilka dni mów ten sam łamaniec jako rozgrzewkę przed innymi ćwiczeniami.
4. Dopiero gdy TH jest stabilne, przyspieszaj – ale tylko tyle, żeby język wciąż wychodził między zęby.

Opowiadanie historii z nasyceniem TH

Jedno krótkie opowiadanie możesz „przerobić” tak, by pojawiało się w nim dużo docelowych dźwięków. To już bardziej naturalny trening.

Przykładowy tekst:

On Thursday, three brothers went to the theatre. They thought the show was funny, but their mother didn’t think so. After the theatre, they thanked their mother for the tickets and then they went home together.

Plan pracy:

1. Podkreśl wszystkie słowa z TH: Thursday, three, brothers, theatre, thought, the, their, think, the, thanked, then, together.
2. Czytaj tekst kilka razy dziennie, skupiając się tylko na ruchu języka przy TH – reszta może być mniej idealna.
3. Nagrywaj pierwsze czytanie danego dnia i ostatnie – porównaj, jak zmienia się płynność.
4. Po kilku dniach spróbuj opowiedzieć tę historię z pamięci, nadal pilnując TH.

TH w spontanicznych wypowiedziach

Kolejny krok to wprowadzenie TH do mówienia „z głowy”, bez kartki. Dobrze działają bardzo proste pytania, na które odpowiadasz sam przed sobą.

Przykładowe pytania z naciskiem na TH:

• What do you think about this city?
• What are three things you like about your job?
• Who are the three people you see most often?

Ćwiczenie 2-minutowe:

1. Wybierz jedno pytanie.
2. Nastaw stoper na 2 minuty.
3. Mów non stop, nawet jeśli się powtarzasz, pilnując tylko TH w słowach think, this, three, them, they, their.
4. Po nagraniu przesłuchaj i zapisz 2–3 słowa, w których najczęściej „gubisz” TH – to będzie materiał na kolejną sesję.

Łączenie TH z innymi głoskami i akcentem zdaniowym

TH + spółgłoski sąsiadujące

Największy problem pojawia się, gdy TH styka się z inną spółgłoską – na granicy słów lub w środku. Wymowa robi się wtedy „ciasna”.

Trudniejsze połączenia:

• with me, with my, with them
• in this, on this, at this
• both sides, both things

Ćwiczenie „schodki”:

1. Najpierw trenuj samo słowo z TH: with, this, both.
2. Dodaj tylko pierwszą głoskę następnego słowa: with m–, this b–, both s–.
3. Potem całe wyrażenie: with me, this book, both sides, bardzo wolno.
4. Na koniec wpleć to w zdania: Come with me., This book is mine., Both sides are important.

Akcent zdaniowy a TH

Kiedy słowo z TH jest akcentowane (mocniej podkreślone w zdaniu), językowi jest łatwiej – masz więcej czasu. Trudność rośnie, gdy TH jest w słowie nieakcentowanym, wypowiadanym „po cichu”.

Porównanie:

• Akcent na TH: I THINK it’s good.
• Akcent gdzie indziej: I think it’s GOOD. – wtedy think często się skraca.

Trening zmiany akcentu:

1. Weź proste zdanie, np. I think this is okay.
2. Powiedz je kilka razy z naciskiem na różne słowa:
   • I THINK this is okay.
   • I think THIS is okay.
   • I think this is OKAY.
3. Za każdym razem pilnuj, aby przy słabym akcencie na think/this pozycja języka była nadal pełna, a nie „symboliczna”.

Plan treningowy TH na 4 tygodnie

Tydzień 1 – świadomość i ustawienie

Cel: poczuć różnicę w ustawieniu języka i pozbyć się sztywności przy TH.

• Dni 1–2: ćwiczenia w lustrze, sam dźwięk θ i ð, proste sylaby (θa, θe, ði, ða).
• Dni 3–4: krótkie listy słów z /θ/ i /ð/ osobno; nagrania po 3–5 minut.
• Dni 5–7: pierwsze łańcuchy słów i proste zdania, plus jedno ćwiczenie „5 durnych minut” dziennie.

Tydzień 2 – kontrast i automatyzacja

Cel: nie mylić /θ/ i /ð/, utrzymać jakość przy szybszym tempie.

• Dni 8–10: pary kontrastowe (thin–then, three–these), nagrywanie krótkich list.
• Dni 11–12: łańcuchy z mieszanym TH + mini-dialogi.
• Dni 13–14: pierwszy łamaniec językowy z TH jako rozgrzewka dzienna.

Tydzień 3 – zdania i krótkie monologi

Cel: utrzymać TH w naturalnych, nieczytanych wypowiedziach.

• Dni 15–17: ćwiczenia typu „Echa” z nagraniami native speakerów lub własnymi.
• Dni 18–19: opowiadanie krótkiej historii z nasyceniem TH (np. o trzech braciach w teatrze).
• Dni 20–21: 2-minutowe monologi na pytania z think/this/that/three – codziennie inne pytanie.

Tydzień 4 – użycie w realnej komunikacji

Cel: przynieść nową wymowę TH do prawdziwych rozmów.

• Dni 22–24: świadome wplatanie słów z TH w krótkie rozmowy (np. lekcja, spotkanie z korepetytorem, rozmowa online).
• Dni 25–26: ćwiczenie „zatrzymaj – popraw – idź dalej” w realnych dialogach, choćby z samym sobą.
• Dni 27–28: nagranie 3–5 minut swobodnej wypowiedzi na dowolny temat; zaznaczenie wszystkich słów z TH i analiza po odsłuchaniu.

Samodzielna kontrola postępów i utrwalanie efektów

Checklista wymowy TH

Krótka lista kontrolna pomaga zobaczyć, co już działa, a nad czym jeszcze popracować. Raz na tydzień możesz przejść przez te punkty:

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Dlaczego wymowa TH jest taka trudna dla Polaków?

Dźwięk TH nie występuje w języku polskim, więc mózg nie ma gotowego „wzorca ruchu” dla języka. Trzeba wypracować zupełnie nowy nawyk artykulacyjny, a to zawsze wymaga czasu i świadomego treningu. Naturalnie zastępujemy TH znanymi dźwiękami, takimi jak F, S, T czy D/Z, co prowadzi do zniekształceń typu think → fink lub this → dis.

To nie jest „Twoja wina” ani brak zdolności, tylko normalna reakcja systemu językowego. Kluczem jest zaakceptowanie, że uczysz się nowego ruchu ciała (jak jazdy na rolkach) i danie sobie czasu na świadome ćwiczenia ułożenia języka i przepływu powietrza.

Jak ustawić język, żeby poprawnie wymówić TH?

Czubek języka powinien być delikatnie wysunięty między górne i dolne zęby, lekko dotykając krawędzi górnych zębów. Zęby nie mogą go mocno gryźć – tylko „trzymają” go lekko, a szczęka jest rozluźniona. Ważne, by język naprawdę znalazł się między zębami, a nie chował się za nimi.

Przy bezdźwięcznym /θ/ (think) wypuszczasz powietrze przez szczelinę między językiem a zębami, bez udziału strun głosowych. Przy dźwięcznym /ð/ (this) ruch jest ten sam, ale dodajesz głos – gardło wibruje jak przy polskim „z”. Możesz kontrolować to, przykładając palce do szyi.

Jak nauczyć się TH, jeśli wstydzę się wystawiać język?

Wstyd jest bardzo częsty, bo w polskim prawie nie wystawiamy języka w widoczny sposób. Warto zacząć od „oswajania się” z tym ruchem przed lustrem: ustaw pozycję do TH i utrzymaj ją przez kilka sekund, bez dźwięku (tzw. „zamrażanie klatki”). Im częściej widzisz siebie w tej pozycji, tym szybciej przestaje ona wydawać się dziwna.

Pamiętaj, że dla native speakerów angielskiego taki ruch języka jest całkowicie normalny, a „dziwnie” wygląda dla nich na przykład nasze szczęście czy źdźbło. Skupiaj się nie na tym, jak wyglądasz, tylko na funkcji dźwięku: Twoim celem jest bycie zrozumianym, a nie idealne „ukrywanie” ruchu języka.

Jak odróżnić TH bezdźwięczne (think) od TH dźwięcznego (this)?

Oba dźwięki mają prawie identyczny układ języka i zębów – różni je tylko praca strun głosowych. Bezdźwięczne /θ/ w słowach typu think, thank, thin jest jak „szeptane” TH: powietrze płynie, ale gardło nie wibruje. Dźwięczne /ð/ w this, that, these to „mówione” TH: dodajesz głos, czujesz drganie w szyi.

Możesz porównać to do różnicy między polskim /s/ i /z/: ruch ust podobny, ale w /z/ struny głosowe pracują. Przyłóż palce do gardła i powiedz na zmianę think – this, skupiając się na tym, kiedy szyja wibruje, a kiedy nie.

Jakie są najczęstsze błędy przy wymowie TH i jak ich uniknąć?

Najczęstsze problemy to:

• chowanie języka za zębami (zamiast między zęby) – wtedy dźwięk przypomina T lub D,
• zamiana TH na F lub S z powodu braku wysunięcia języka,
• zbyt mocne gryzienie języka i napięta szczęka,
• brak przepływu powietrza – dźwięk jest „przełknięty” i prawie niesłyszalny.

Żeby ich uniknąć, ćwicz powoli przed lustrem: przesadzaj z wysunięciem języka (treningowo), kontroluj, czy czujesz powietrze na palcu lub świeczce przed ustami, i pilnuj, by usta i szczęka były rozluźnione. Dopiero gdy ruch będzie swobodny, stopniowo „cywilizuj” widoczność języka.

Jakie ćwiczenia są najlepsze na początek nauki wymowy TH?

Na start sprawdzają się ćwiczenia bezgłośne i techniczne, bez całych słów. Możesz zacząć od:

• „niemo wy z językiem” – wielokrotne powolne wysuwanie i chowanie czubka języka między zębami przy kontakcie z górnymi zębami,
• „zamrażanie klatki” – utrzymywanie pozycji TH przez kilka sekund,
• kontroli powietrza z palcem lub świeczką – uczysz się, jak kierować strumień powietrza przez szczelinę przy języku.

Później warto przejść do minimal pairs (three–free, think–sink, thanks–tanks), żeby ucho zaczęło słyszeć różnicę, a język automatycznie wybierał właściwy ruch w konkretnych słowach.

Esencja tematu

• Trudność z wymową TH u Polaków wynika z braku tego dźwięku w języku polskim – mózg musi nauczyć się zupełnie nowego ruchu języka, więc automatycznie zastępuje TH znanymi głoskami (f, s, t, d/z).
• Istnieją dwa różne dźwięki TH: bezdźwięczne /θ/ (np. think) i dźwięczne /ð/ (np. this), które różnią się włączaniem lub wyłączaniem strun głosowych, przy tym samym układzie ust i języka.
• Sam akcent nie jest problemem; kluczowa jest zrozumiałość – błędna wymowa TH może zmieniać znaczenie słów (np. think vs sink), dlatego warto ją świadomie ćwiczyć mimo ewentualnego wstydu.
• Prawidłowa wymowa /θ/ wymaga rozluźnionej szczęki, lekko otwartych ust, czubka języka delikatnie między zębami, kontaktu z górnymi zębami i wyraźnego przepływu powietrza bez udziału strun głosowych.
• Dźwięczne /ð/ powstaje przy tym samym ułożeniu języka co /θ/, ale z dodaniem głosu – struny głosowe wibrują, co można sprawdzić, dotykając palcami szyi.
• Typowe błędy to chowanie języka za zęby, niewysuwanie go z powodu wstydu, zbyt mocne „gryzienie” oraz blokowanie przepływu powietrza – wszystkie te nawyki zniekształcają TH.

Zobacz, co jeszcze dla Ciebie mamy:

• 

  Jak mówić uprzejmie po angielsku: zwroty, które…

• 

  Jak nie zgubić się w angielskim rozkładzie jazdy?

• 

  Jak uczyć się angielskiego podczas jazdy autem

• 

  Jak nie narobić sobie wstydu przez złe tłumaczenie słowa?

• 

  Dlaczego warto łączyć naukę z ruchem fizycznym

• 

  Wymowa spółgłosek w języku angielskim: Częste błędy Polaków